Neden Bazı Yiyeceklere İstek Duyuyoruz?

Neden Bazı Yiyeceklere İstek Duyuyoruz?

Seçici olmayan açlık, herhangi bir şeyi, güçlü bir özlem ile tüketme isteğidir. Bir besini yeme isteği; psikolojik nedenler de dahil olmak üzere birçok neden ile gelişebileceği gibi vücudunuzda belirli bir vitamin veya mineralin düşük olduğunun göstergesi de olabilir. Belirli yiyecekler için neden istek duyduğumuzun arkasındaki bilimi anlamak, onlarla mücadele etmek için stratejiler geliştirmemize katkı sağlar.

Fiziksel mi psikolojik mi?

Beslenme yetersizlikleri bazı durumlarda yiyecek istekleriyle bağlantılıdır. Belki çikolata özleminin, magnezyumun düşük olduğu anlamına geldiğini duymuşsunuzdur. Özlemin, besin eksiklikleri ile ilgili olduğunu öne süren popüler bir teori olmasına karşın tartışmalar, araştırmaların yetersiz olduğu ve bunu desteklemediği yönünde. Nohut; lif, magnezyum, potasyum, demir ve folat içerdiği ve vücudun bunlara gereksinimi olduğu halde kimsenin canının nohut çekmediği örneği sıkça verilir. Büyük olasılıkla, eğer istek, beslenme yetersizlikleri nedeniyle olsaydı “hepimiz lahana yemek isterdik” diye örnekleri çoğaltıyorlar. Özlemlerin psikoloji ve fizyoloji arasında karmaşık bir etkileşim olduğunu düşünüyorum: Yiyecek isteklerini sosyal, kültürel ve psikolojik faktörlere dayandırmak aslında daha mantıklı bir yaklaşım olur. Örneğin, şeker özlemek genellikle insülin direncinizin sizi daha fazla tatlı gıda yemeye yönlendirdiği anlamına da gelebilir, kan şekeri dengesizliklerini ya da krom ve magnezyum gibi mineral eksikliklerini de gösterebilir. Tabii mutsuz olduğunuzda tatlı bir şeyler yiyerek kendinizi rahatlatmak ihtiyacında da olabilirsiniz veya yetersiz beslenme de bu tür yiyecek isteklerini daha da kötüleştirebilir. Yeterince protein yemek; atıştırmalıkları tüketme isteğini azaltmaya yardımcı olabilir. Vücut çok aç olduğunda, kızartılmış ve işlenmiş yiyecekler de dahil olmak üzere normalden daha fazla kalorisi yoğun yiyecekler isteyebilir.

Yiyecek isteklerine, beynin hafıza, zevk ve ödülden sorumlu olan bölgeleri mi neden olur?

Leptin ve serotonin gibi hormonların dengesizliği, aynı zamanda yiyecek isteklerine neden olabilir. Ayrıca, yiyecek isteklerinin, bir şeyler yedikten sonra vücuda salınan endorfinden kaynaklanması da mümkündür.

Çikolataya özlem duymak; şartlı bir alışkanlık, stres ya da ruh halinin bir işlevi ya da vücudunuzun magnezyum ihtiyacı olabilir. Stres; çikolata ya da şeker gibi şeyler arzulamak için itici bir faktördür. Araştırmalar, beyninizin stresten sorumlu olan bölgesinin, açlık hormonu leptin seviyesini de yönettiğini göstermiştir. Ama stresli olduğumuz zaman istediğimiz sadece tatlılar değildir. İnsanlar ayrıca cips gibi tuzlu atıştırmalıklara da yönelebilirler. Çıtır çıtır sesler çıkaran yiyeceklerin çene gerilimini dengeleyebildiği, stres için gerçek bir fiziksel rahatlama sağladığı söylenir.

Beynin ödül merkezi: Özellikle şeker, beyindeki ödül merkezini etkilediğinden, yemeği bir ödül olarak algılamamıza yol açıyor

Bir arkadaşınızla kavga mı ettiniz? İş yerinde kötü bir gün mü geçirdiniz? Bu duyguların en kısa zamanda kaybolmasını mı istiyorsunuz? Yiyecekler beynimizdeki zevk merkezlerini uyardığından, ödül olarak gördüğümüz, kendimizi iyi hissettiren yiyecekler tüketmek isteriz.

İşlenmiş yiyecekler daha sık arzulanır: Yüksek yağlı, yüksek karbonhidratlı yiyecekler (patates kızartması, pizza, kurabiye, kek, makarna, peynir vb.) beynimizdeki ödül merkezlerini daha fazla uyarır. Beynimizin ödül alanını tetikleyen bu rahatlatıcı yiyeceklere sadece bir seferlik özlem duymakla kalmayıp aynı zamanda tekrarlayan bir öğrenilmiş davranış döngüsüne gireriz. Bazı yiyeceklerin kendimizi iyi hissetmemizi sağlayacağını öğrenen beynimiz, geçici olarak bile olsa, onları bu amaç için kullanır ve rahatlık için yiyecek kullanma döngüsünde kilitli kalırız.

Aslında bize rahatlık sağlayan yiyeceklere olan isteğimizin ardında temel fizyolojik bir neden de yatar: Yağ ve şeker tüketimi ile vücutta dopamin hormonu salgılanır.

Uykuya dikkat!

Araştırmalar, yetersiz uykunun, daha az sağlıklı yiyecekler için istek uyandırabileceğini göstermektedir. Vücudu uykudan mahrum bırakma, yiyeceğin daha çekici görünmesini sağlayabilir ve yeme seçeneklerimizi daha az kontrol altında tutmamıza neden olabilir. Uyku eksikliği, leptinin daha düşük seviyelere inmesine ve ghrelin adı verilen açlık düzenleyici başka bir hormona etki etmekte ve bu da insanların normalden daha fazla yemelerine neden olmaktadır.

Dikkat! En sevdiğiniz yiyecekleri ciddi şekilde kısıtlamaya kalkmayın çünkü sonuçta duygusal sağlığınıza zarar verebilirsiniz

Bazı insanlar için arzu ettikleri yiyeceklerden tamamen kaçınmak, aşırı yemek yemeyi beraberinde getirir. Bu durumda, kısıtladığınız yiyeceklere karşı adeta aşerer, çok fazla tüketme yoluna gidebilirsiniz. Aşırı isteklerin önüne geçmek için yasaklar, kısıtlamalar yerine bunları küçük porsiyonlar halinde kontrollü tüketmek çözüm olur.

Geçmişte hoş anları çağrıştıran yiyecekler: Bu istek çoğu zaman belleğe bağlanır

Birçok kültürde, birçok ülkede yemek, gerçekten sevginin bir ifadesidir. Çoğumuzun, bizi çocukluğumuza, eskilere geri götüren yiyeceklerle ilgili bir anısı vardır. Mutlu çocukluk dönemindeki bazı yiyecekler, gıda anıları, daha duyusal ve daha güçlü etkiye sahiptir. Geçmiş yeme deneyimlerinizi hatırlarsınız: Lezzetli bir şey yediğinizde (örneğin bir paket patates cipsi) beyniniz bu duyguyu kaydeder. Bir dahaki sefere o yemeği gördüğünüzde, o yemeğin kokusunu aldığınızda, hatta o yiyecekleri okuduğunuzda beyniniz, yediğinizde gelen hatıraları ve tepkileri tetiklemeye başlar.

Gıda endüstrisi tuzaklarına dikkat etmelisiniz

Beyniniz çeşitliliği sever. Yiyeceklere gelince, aynı tadı tekrar tekrar yaşarsanız daha az zevk almaya başlarsınız. Başka bir deyişle, bu belirli sensörün hassasiyeti zamanla azalır. Ama gıda endüstrisi bu soruna da çözüm bulmuş; abur cuburlar, bu duyusal spesifik yanıtı önlemek için tasarlanmıştır. Gıda şirketleri, bağımlılık yaratan yiyecekler için ar-ge çalışmalarını önemsemekteler. Korkmayın! Aşamalı olarak daha sağlıklı beslenmenin yollarını bulabilirseniz, abur cuburları giderek daha az istemeye başlarsınız.

Hazırlayan
Banu Kazanç
Beslenme ve Diyet Uzmanı

0 Yorum

Cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.